Niet zoals wij dat doen, met woorden, gedachten of lange gesprekken. Kinderen rouwen met hun hele lijf. Ze weten nog niet hoe je verdriet moet uitleggen, dus ze leven het. In hoe ze soms ineens stilvallen, of juist iets vaker tegen je aan kruipen. In vragen die uit het niets komen. In hoe ze heel vanzelfsprekend een tekening willen geven aan iemand die ze nooit hebben gezien.

Hun rouw is geen verhaal; het beweegt door hun dag heen: in hoe ze spelen, vragen, vasthouden, of stil worden. En soms denk ik dat wij, volwassenen, daar iets van kunnen leren.

De eerste keer dat we op hem zouden passen, zei hij tegen zijn moeder dat hij óók op ons zou passen. Alsof hij al aanvoelde dat er iets kwetsbaars in ons leefde. Later, heel vanzelfsprekend, vertelde hij dat we met z’n allen met het vliegtuig op vakantie moesten gaan. “Want Fleure woont bij de sterren,” zei hij. “Dan kunnen we haar bezoeken. Of terughalen, want Eric en Marit zijn zo verdrietig. En anders kan ik haar mijn tekening geven.” Mijn hart brak en heelde tegelijk.

Vaak verlang ik ernaar om een beetje van zijn kinderlogica te mogen lenen. Die vrije manier van denken, waarin de afstand tussen hier en de sterren gewoon te overbruggen valt. Om weer te kunnen geloven dat een vliegtuig ons werkelijk dichter bij Fleure kan brengen. Dat als ik maar hard genoeg verlang, ik haar even zou kunnen aanraken tussen de sterren. Misschien moet ik gewoon weer durven dromen zoals toen ik zelf klein was en piloot worden nog het antwoord op alles leek. Want als ik eerlijk ben, is dat precies wat ik voortdurend probeer: een weg zoeken om dichtbij Fleure te zijn. En hij, met zijn open hart, lijkt die waarheid beter te begrijpen dan wij allemaal. Want rouwen is precies dat: manieren zoeken om dichtbij te blijven, al is het maar in gedachten.

Dus als je iets voor me wilt doen, koop dan een vliegtuig voor me of een luchtballon. Of geef me een bellenblaas, zodat ik bellen kan sturen die als je heel goed kijkt opstijgen tot ver boven de wolken. Bellen die misschien wel bij Fleure aankomen. Ons neefje doet het ook. Hij blaast ze omhoog en roept: “Allemaal voor Fleure.” En ik geloof hem. Kinderen liegen niet over dit soort dingen.

En als hij dan weer naar huis gaat, realiseer ik me wat zijn aanwezigheid achterlaat. Het hart van een kind kan de kilste kamer warm maken. En als die warmte wegtrekt keert ook de stilte terug. Maar ergens daarin, tussen die stilte en die warmte, daar leeft Fleure. En dat weet hij, niet met woorden maar met het tedere hart van een kind. Misschien wel puurder dan wij ooit nog kunnen.

Als ik mijn verdriet écht zou kunnen wegstoppen, dan zou ik het misschien nooit meer aanraken. En juist dát, dat is het gevaar. Want rouwen betekent niet dat je eromheen kunt. Het betekent dat je het voelt. Keihard. Dat je het doorleeft, tot in elke vezel van je lijf.

En dan heb ik het nog alleen over verdriet. Maar rouwen om je kind dat is geen emotie. Dat is een storm van emoties. Er is geen gevoel dat níét langs komt.

Je bent boos. Je wilt schreeuwen. Je huilt. Je krijst. Je snakt naar adem alsof je kopje onder gaat. Je voelt steken in je hart. En dan de paniek: waarom gaat die pijn niet weg? Je voelt de wanhoop, dit komt nooit meer goed.

Je wilt vluchten, rennen, maar je kunt nergens heen. Je mist. Zo intens, dat je lijf er pijn van doet. Je verlangt naar aanraking, naar huid op huid.

Je bent boos op God, zelfs als je niet gelooft, boos op het leven, op de wereld. Waarom ik? Waarom wij?

Je wordt jaloers. Stik jaloers. Op iedereen met een gezond kind in hun armen. Helemaal als ze dat kind in jouw ogen niet met liefde behandelen. Neem je me die jaloezie kwalijk? Dat is dan jouw probleem. Ik heb geen energie meer over voor beleefdheid.

Een praatje maken op straat? Bekijk het. Mijn aandacht gaat naar Fleure.
Naar wat er niet meer is, maar nog steeds overal voelbaar is.
De rest, het glijdt van me af. Mijn verhalen gaan over haar. Over mij. Wen er maar aan.
Want na alles wat me is afgenomen, heb ik het recht te spreken.

En dan is er ook nog die verdomde schuld en spijt. Had ik iets anders moeten doen?
Hebben we iets gemist? Wat als…Misschien had ze dan nog geleefd.

Het is liefde, dat voel ik. Want ik zou alles opgeven om haar terug te halen. Dus nee, ik heb het geen plekje gegeven.

Wat zou er eigenlijk gebeuren als ik dat wél deed? Alsof ik het opsla in mijn lijf. Maar dat wil ik niet. Het moet eruit. De spanning bouwt zich op in mijn middenrif. Mijn ademhaling is oppervlakkig. Een lichte hyperventilatie. Mijn zenuwstelsel beschermt me, want alles in één keer voelen dat is een tsunami.

Pas als ik schreeuw, kan ik huilen. Pas als ik huil, komt er ruimte. Dan laat mijn lijf los.
Letterlijk: boeren, zuchten, trillen.

Dus misschien moeten we die vraag herschrijven: Niet: ‘Heb je het al een plekje gegeven?’ Maar: ‘Welk plekje geef je al die rauwe, heftige emoties die loskomen na zo’n verlies?’

Wij hebben een boksbal op zolder. Die heeft al heel wat te verduren gehad.
In de bergen van Zuid-Afrika hangt onze schreeuw nog als een echo in de lucht.
Ons kussen op de bank is doorweekt van de tranen.

En toch. Juist als het het meeste pijn doet, voel ik Fleure het dichtstbij.
Dan voel ik warmte. Dan kijk ik naar haar foto. Urenlang. Ik ken elk detail.
Fleure heeft haar plekje. In mijn hart. Alle andere emoties, die moeten hun plek nog vinden. Zodat het gebrul langzaam stiller wordt. En ik weer zacht kan zijn.

Dit verhaal geeft weer hoe ik me de eerste 3 maanden na het overlijden van Fleure voelde. Gelukkig ervaar ik de rouw momenteel alweer een stuk zachter.

Lees het verhaal ook op Rouw Magazine

Lees hier het verhaal uit de editie Amsterdam.

💛 Eindhoven: “Heb je het al een plekje gegeven?”
Het eerlijke antwoord op goedbedoelde troost, hoe intens, fysiek en rauw die storm werkelijk is. Lees hier het verhaal uit de editie Eindhoven.

Wat begon als een manier om niet te verdrinken in mijn eigen verdriet, is uitgegroeid tot Brullende Stilte:

mijn plek om vader te zijn, mijn manier om Fleure levend te houden in woorden. Ik ben trots. Ontroerd. Dankbaar.

Helemaal niet om publicatie zelf, maar om de erkenning dat ook vaders een stem in rouw mogen hebben.

Voor Fleure.
Altijd.
Liefs papa.

Toen we ietsje later aan het hiken waren, moest ik terugdenken aan het liedje van Stephanie Rainey: Please Don’t Go, dat we ook hadden geluisterd. Dit nummer is prachtig en emotioneel en heeft meerdere zinnen die me enorm raken, maar vandaag was dat vooral de zin: You’ve got a home inside my soul.

Door die zin dacht ik tijdens de hike ook terug aan het gedicht dat mijn moeder me had gestuurd toen we op 7 november de as van Fleure ophaalden:

Lieve Fleure,
Ik begraaf jou in mij, dan kan ik met je praten en antwoord geven.
Je blijft leven in mijn leven.
Hier, neem mijn ogen en kijk met mij. Neem mijn voeten en loop met mij.
We gaan naar huis nu, wij allebei.
Jij bent veilig bij mij.

Het is een prachtig gedicht, en het past ook bij You’ve got a home inside my soul. Tijdens de hike dacht ik vooral aan deze twee zinnen: Hier, neem mijn ogen en kijk met mij. Neem mijn voeten en loop met mij.

Zoals ik Fleure bij leven de wereld spreekwoordelijk door mijn ogen had willen laten zien, zo hoop ik nu dat ze letterlijk door mijn ogen kan kijken en met me meeloopt. Zeker tijdens de hike die we vanochtend hebben gemaakt, want het uitzicht was zo mooi. De gedachte dat ze vandaag door mijn ogen met me meekeek, deed me dit keer echt van het uitzicht genieten in tegenstelling tot bij de Three Rondavels.

Mijn lieve meisje, ik had je zo graag willen laten zien hoe mooi de wereld kan zijn!

Lees hier de overige verhalen uit ons dagboek: Dagboek Verhalen Zuid-Afrika

Leave a comment

Er was iets geruststellends aan ertussenuit glippen naar warmte en licht. Vorig jaar hield de mist de zon nog weg als nooit tevoren, en ik hoop dat dat record dit jaar niet gebroken wordt. Het heeft namelijk geen positief effect op mij. Voorheen had ik daar nooit zoveel last van als nu. Misschien moet ik me er ook maar gewoon bij neerleggen: in bed kruipen als dat goed voelt, mijn tranen toelaten. Want als het buiten regent, waarom zou het dan binnen niet mogen regenen?

Misschien is het juist wel goed om die regen toe te laten, de zon even buiten te houden en mee te gaan in het gevoel. Niet krampachtig vast houden aan me goed willen voelen en maar door blijven gaan. Telkens weer maakte mijn verdriet namelijk ruimte voor iets zachters, maar erdoorheen gaan is zo pijnlijk. Het brengt zoveel boosheid in me omhoog, een vuur dat gevoed wordt door machteloosheid en het onrecht dat ik ervaar.

En als ik diep wegzink in dit verdriet gebeurt er iets met me: mijn keel knijpt af en toe dicht, ik haal moeilijker adem en wil het liefst alles uitspreken, of eigenlijk uitschreeuwen omdat ik Fleure zo mis. Haar fysieke aanwezigheid mis ik nog wel het meest. Ik zie haar overal voor me, ik wil met haar knuffelen, met haar spelen, zien hoe ze zichzelf aan tafel optrekt om te oefenen op haar eigen beentjes te gaan staan. Nu dat niet meer kan, voelen ook mijn eigen benen moe; ze willen liever naar bed.

Ik kruip het liefst onder de dekens, sluit mijn ogen en zie het beeld van die foto in het ziekenhuis dat in mijn gedachten is blijven hangen. Daar lig ik als papa samen met jou. Maar die lege blik in mijn ogen, en jouw oogjes gesloten, horen niet in dit plaatje thuis. Misschien zou ik het liefst een winterslaap houden, samen met jou mijn meisje. Kon ik dat moment oneindig laten duren, omdat je toen in ieder geval nog bij me was, veilig in mijn armen. Toch merk ik dat juist mijn tranen, net als de regen, het licht voeden. En in dat licht voel ik jou: mijn meisje, dat verder leeft in mij. Want jij, mijn allerliefste Fleure, bent de zonnestraal die telkens opnieuw door de wolken heen in mijn hart verschijnt. En omdat jouw licht er altijd zal zijn, komt na regen zonneschijn. Maar nog mooier is het als beide tegelijk mogen bestaan, want dan verschijnt er een regenboog die eeuwig blijft voortbestaan.

Leave a comment

Nu, bijna een jaar later, ziet de wereld er zo anders uit. Morgen zou je één jaar oud worden. Gek idee dat je nu al langer niet meer bij ons bent dan dat je er wel was. Mijn tastbare herinneringen aan jou beperken zich tot de zwangerschap en de veel te korte tijd dat je hier was. Een tijd waarin ik je niet echt heb leren kennen. En toch heb ik in dat jaar ook nieuwe herinneringen met jou gemaakt.

Toen je hier nog was heb ik je boekjes voorgelezen, met je gedanst, je nageltjes gevijld, kusjes op je wangen gedrukt en zo graag neusje-neusje met je gedaan. Ik heb je naast me in bed gelegd, onder een warme deken geslapen, je handje om mijn wijsvinger laten klemmen zodat het voelde alsof jij mij beetpakte. Ik lag op de bank met jou bovenop me, knuffelend. Ik reed je in de kinderwagen een rondje door de tuin, want hij moest toch wel een keer gebruikt worden. Ik verschoonde je kleertjes op het aankleedkussen, masseerde je met wat olie, hield je in mijn armen en zong voor je in het zonlicht van de tuin, zodat je tenminste de zon op je huid kon voelen.

En nu, mijn lieve kleintje, loop je nog altijd met me mee. Dat begon al in Zuid-Afrika waar ik je zocht en vond: in de regenboog die spontaan verscheen bij de waterval, in vlinders die voorbij fladderden, in een zonnestraal op mijn gezicht, in dat moment dat ik mijn hand naar achter stak zodat jij hem zou kunnen grijpen. In het groene landschap waar de wind het gras liet dansen voelde ik dat je bij ons was, ons even liet weten: papa en mama, ik ben hier.

Wat mis ik je toch, mijn meisje. Het lijkt met de dag meer te worden, omdat ik elke dag nieuwe herinneringen maak die er nooit echt zijn geweest. In gedachten heb ik je al duizend luiers verschoond, nachtelijke flesjes gegeven en in slaap gewiegd, je gedragen in een draagzak, je getroost als je huilde, zeker toen je eerste tandjes doorkwamen, en zo vaak met je gespeeld en gelachen. Ik heb je op je buikje gelegd voor tummy time, je zien lachen toen je voor het eerst omrolde, je kleine handjes zien spartelen in bad en je daarna in een warme handdoek gewikkeld. Ik heb je eerste lachje gehoord dat alles even lichter maakte, je gebrabbel dat de kamer vulde, en je schaterlach die me deed smelten. Ik heb je voor het eerst rechtop gezet in je wipstoeltje, je gevoeld toen je met klamme handjes mijn vinger pakte aan tafel in je kinderstoeltje. Ik heb samen met jou een boekje bekeken, je vingertjes die nieuwsgierig over de plaatjes gleden. En in mijn gedachten heb ik je ook je eerste hapje gegeven, terwijl er net zo veel op je wangen belandde als in je mond, en je eerste stapjes gezet, wankel maar dapper, met jouw handje stevig in de mijne. Ik zie mezelf zo met jou in de kinderwagen over straat lopen, maar ik loop zonder.

En toch… hoe levendig ik dit alles ook voor me zie, het blijft stil in huis. Overal waar ik ga, zie ik jou. En overal waar jij hoort te zijn, voel ik de leegte. Het doet zo’n pijn dat ik die echte herinneringen niet met je kan maken.

Toch stel ik me nog even voor hoe we morgen samen je eerste kaarsje zouden uitblazen, hoe je vingertjes in de taart zouden verdwijnen, hoe je met glimmende oogjes naar de slingers zou kijken en je cadeautjes zou uitpakken. Ik zie je lachen, terwijl wij vol verwondering toekijken. En al blijft dat beeld alleen in mijn gedachten, toch vier ik jou. Morgen, mijn meisje, vieren we jouw eerste ver-jaardag in liefde, in herinnering, in de stilte die oh zo hard brult.

Lieve Fleurtje, mijn meisje, je papa houdt zoveel van je. Ik wil vast blijven houden aan die gedachten. Morgen ben je jarig. Morgen zou je één jaar worden. In mijn verbeelding ben je het mooiste, liefste, stoerste en meest spontane meisje dat ik ken. Je bent en blijft mijn wereld. Terwijl je hier niet bent, ben je toch zo levend.

Ik zie je en ik voel je.
Ik hoor je en ik kroel je.
Je leeft in mij. Daar ben je vrij.
Daar mag je onbezorgd mijn kindje zijn.

Gister strandden we nog bij de grens van Eswatini, omdat we zonder de juiste papieren voor onze huurauto niet verder mochten. Die documenten hadden we eigenlijk op het vliegveld moeten meekrijgen, maar we waren vergeten te vermelden dat we ook naar Swaziland wilden reizen. Ik dacht dat ik het destijds online bij de boeking had aangegeven, maar eerlijk gezegd laat mijn geheugen me de laatste tijd vaker in de steek dan mij lief is.

Vandaag lukte het in ieder geval wel om de grens te passeren. Daarvoor waren we gisteren immers nog anderhalf uur teruggereden naar Nelspruit, om deze ontbrekende papieren op te halen. Na een stempel in ons paspoort, een paspoortcontrole bij de eerste slagboom, het vooruitbetalen van de tol en een laatste bagagecheck bij de tweede slagboom, reden we eindelijk het voormalig koninkrijk Swaziland binnen. We hadden fysiek de grens gepasseerd, maar ook rouw laat zich niet door een grens tegenhouden.

De navigatie stond vandaag ingesteld op Mlilwane Wildlife Sanctuary. Ons plan was om daar te gaan mountainbiken tussen de wilde dieren, maar ook weer niet zo wild dat ze je zomaar opeten. Echte roofdieren zijn er in dit park namelijk niet. Dan hadden we wel wat meer bescherming nodig gehad dan de helm die we meekregen. We waren van plan om twee uren door het park te mountainbiken, maar we worden er weer eens mee geconfronteerd dat rouw niet te plannen valt. Het is geen schakelaar die je even aan- of uit zet. Ook hier in Swaziland is er dus geen ontkomen aan.

Het kan je op elk moment grijpen. Grijpen op zo een manier dat je uit het niets futloos bent, echt nergens zin in hebt en niks van het landschap meer mooi vindt. Het liefst kruip je onder een deken om te janken, met het gevoel dat je niet meer onder die deken vandaan wilt komen.

De pijn van onrecht is er één die diep tot in de ziel snijdt. Verdriet kan je letterlijk naar adem doen snakken. Boosheid kan je tot een gevoel van waanzin leiden. Je voelt ineens een steek in je hart. Het zijn emoties die we zelf ook nog nooit eerder hebben ervaren, maar dat maakt ze niet minder echt. Het is de rouw die daarmee ook de grenzen van mijn lichaam verlegt.

Na een uur mountainbiken tegen beter weten in besloten we terug te keren naar ons hotel. We namen een douche en gingen lunchen rond 16.00 uur, want ook dat doet rouw. Je vergeet jezelf, en hebt weinig trek. Waar we ook gaan, we dragen die loodzware onzichtbare rugtas altijd bij ons. Een rugtas die geen paspoort nodig heeft en elke grens ongezien, maar voelbaar met ons passeert.

Hier vindt je meer reisverhalen van onze rouwreis naar Zuid-Afrika.

Subscribe now

Toen het einde van onze reis naar Zuid-Afrika naderde, begon ik er steeds meer tegenop te zien om naar huis te gaan. Niet alleen omdat ons huis te stil en te leeg zou zijn. Niet omdat ik vreesde dat het grijze weer mijn gemoed nog donkerder zou maken. En ook niet alleen omdat boven de lege box nog altijd de slinger hing die we zelf knutselden, met in vrolijke letters ‘Welkom Fleure’. We hingen hem tóch op, omdat ons meisje zo welkom was. Omdat we trots op haar waren. Maar echt thuiskomen dat zou het nooit meer worden. Dat wist ik diep van binnen wel. En toen we uiteindelijk de deur openden, voelde ik het: hoe zwaar het werkelijk was om terug te zijn.

Eigenlijk zag ik ook als een berg op tegen het moment dat ik weer zou moeten gaan werken. Gelukkig mocht dat pas na vier intense maanden die vooral aanvoelden als overleven, hield ik mezelf voor. Ik voelde me bevoorrecht dat we die reis überhaupt konden maken. Dat is niet weggelegd voor iedereen die zo’n verlies meemaakt. Ik kan me niet voorstellen hoe het moet zijn als je óók nog de druk voelt om direct weer geld te verdienen, terwijl je hoofd en hart daar nog lang niet klaar voor zijn.

Mijn werkgever was in die afgelopen maanden overgenomen door een ander bedrijf. Daardoor zag ik nog meer op tegen mijn terugkeer. Ik moest meteen beginnen in een totaal nieuwe omgeving zonder de houvast van mijn oude, vertrouwde werkplek. Een nieuwe baan kost altijd energie. Maar rouw maakt dat elke prikkel zwaarder weegt en dus ook dit, misschien wel boven alles. Mijn hoofd raakte en raakt nog steeds razendsnel overprikkeld.

In Zuid-Afrika bleef de autoradio bijna altijd uit. Het geklets van een DJ, een liedje tussendoor het werd me al snel te veel. Al helemaal wanneer er een rocknummer langs kwam. Wat ooit muziek was die ik prachtig vond, klonk nu als pure herrie. Alleen het focussen op de weg was al zwaar genoeg. Soms betrapte ik mezelf erop dat ik zat te knikkebollen achter het stuur. Vaak zaten we gewoon stil naast elkaar. Soms brak de emotie bij Marit door, terwijl ik de mijne moest inslikken om de weg in de gaten te houden. Maar wat je inslikt, zoekt later toch zijn weg, vaak pas na de rit. Dat overprikkelde rouwbrein nam ik mee mijn nieuwe werk in.

Als rustige vakantiedagen en autoritten al zo uitputtend waren, kun je je voorstellen hoe het voelde om ineens weer vier dagen per week te werken: een uur heen, een uur terug altijd in de file. Nieuwe collega’s leren kennen, van meeting naar meeting rennen, oude én nieuwe taken tegelijk oppakken. Het vrat energie.

Toch begon ik meteen weer vier dagen. Niet omdat ik dat kon, maar omdat ik bang was dat mijn nieuwe werkgever me geen contract zou geven als ze wisten van mijn situatie. Ik dacht: als ik nu zeg dat ik eigenlijk maar acht uur wil gaan werken, dan sta ik straks niet alleen in mijn verdriet, maar ook zonder werk. Uiteindelijk deelde ik mijn verhaal toch. Gelukkig reageerde mijn nieuwe werkgever begripvol. Al weet ik: dat is lang niet overal zo.

In mijn werk als consultant is de klant altijd koning. Alleen al het idee dat ik weer met een lastige klant te maken zou krijgen, maakte me moe. Want wat is er nu eigenlijk écht belangrijk in het leven? Als rouwende papa vond ik vooral mijn eigen gemoed belangrijk. Maar gaandeweg merkte ik dat ik daar steeds vaker aan voorbijging, opgeslokt door de nieuwe baan.

Zoals het autorijden me al leegzoog, deden ook de volle dagen hun werk: eindeloze meetings, nieuwe gezichten, nieuwe systemen, nieuwe informatie. Alles vroeg energie. En dan heb ik het nog niet eens over het praten over persoonlijke ontwikkeling en het najagen van targets. Ik was allang blij dat ik überhaupt nog overeind stond. Mijn enige doel was om te blijven werken. Om simpelweg niet om te vallen. Om ergens nog een beetje ruimte te bewaren voor de rouw. Om niet steeds te twijfelen of ik wel genoeg deed. En telkens weer die vraag: waarom lukt het me niet meer om net zo moeiteloos te werken als vroeger?

Elke avond zakte ik thuis eerst een uur lang uitgeput weg op de bank. Dan wat eten, even tv-kijken en het liefst meteen daarna naar bed. Want om de files richting Amsterdam voor te zijn, stapte ik de volgende ochtend alweer om half zeven in de auto. Gelukkig kon ik na een paar weken ook twee dagen thuiswerken wat een kleine adempauze gaf.

De dagen vulden zich met vergaderingen en kennismakingskoffies, de één na de ander. Na een half uur praten wist ik vaak al niet meer wat iemand precies deed, laat staan hoe het paste in het grotere geheel. Hoe meer ze uitlegden, hoe minder er bleef hangen. Ik wilde het liefst gewoon op mezelf zijn, maar elke keer dat ik voor een taak bij een collega moest aankloppen, voelde het als een extra last waar ik eigenlijk geen energie voor had. En ondertussen bleef ik me afvragen: aan wie vertel ik mijn verhaal wel, en aan wie niet? En hoeveel laat ik dan los? En steeds weer die vraag: hoe stel ik mezelf voor, als ik zelf niet eens meer weet wie ik ben?

Toen ik hoorde dat elke nieuwe medewerker een introductiemail moest sturen, twijfelde ik: zou ik vertellen dat ik papa ben van Fleure? Maar toen ik de mails van andere collega’s las, wist ik ineens heel duidelijk wat mij te doen stond. Zoveel collega’s schreven: “Ik ben vader van…” of “Ik ben moeder van…”. Dus schreef ik: “Ik ben Eric, papa van Fleure, die bij de sterren woont.” Terwijl ik het typte, rolde er een traan over mijn wang. Het was pijn en trots in één alsof beide gevoelens tegelijk door mijn borst heen schoten. Want de afgelopen maanden had ik vaak getwijfeld: ben ik wel echt papa? Voel ik me ook zo? Juist daarom voelde het zo goed om het eindelijk hardop te schrijven. Alsof ik mezelf eindelijk zag voor wie ik was: papa van Fleure.

En misschien was het juist daarom dat ik met elke week die voorbijging voelde hoe mijn lichaam harder aan de noodrem begon te trekken. De pijn in mijn middenrif trok zich steeds strakker samen, week na week. Na een maand in mijn nieuwe baan zat ik ’s avonds op de bank. De tv stond aan, maar de pijn in mijn borst weigerde weg te trekken. Ik probeerde mijn ademhaling te volgen, in de hoop dat het benauwde gevoel zou verdwijnen. Maar hoe harder ik mijn best deed, hoe benauwder ik werd. Dus bleef alleen dit over: staren naar het scherm en proberen het weg te drukken. En precies daar voelde ik het besef: ik liep mezelf voorbij. Iets wat Marit me al lang duidelijk probeerde te maken. Hoe graag ik ook wilde dat het zou lukken om vier dagen te werken, en vooral mezelf niet teleur te stellen, mijn lijf zette me letterlijk stil.

Pas een maand later durfde ik HR te mailen dat ik terug wilde naar drie dagen werken maar diep vanbinnen wist ik al dat ook dát te veel was. Ik had het geprobeerd, maar het was te snel. Te veel. Te zwaar. Ik kon me niet meer druk maken om dingen die ineens zo onbelangrijk leken. Dus koos ik voor mezelf. Ik meldde me ziek. En gek genoeg voelde dat als opluchting.

Op 10 maart begon ik weer met werken. Op 1 mei meldde ik me ziek. Nog geen twee maanden later. Het verlies van een kind, je kunt niet bevatten wat dat met je leven doet. Het gaat zoveel verder dan rouwen alleen. Het raakt alles: je relatie, je werk, je vriendschappen, je familie, zelfs je financiële basis.

En juist daarom past rouw nooit in een rooster. Geen agenda die ruimte laat voor mijn middagdutjes, geen blokje in Outlook voor de tranen achter het stuur. Geen afspraak wanneer de stilte je overvalt die is blijven hangen in huis. Geen targets of vergaderingen die het gat in mijn hart vult. Ik leer langzaam dat ik niet hoef te leven naar de klok of de kalender. Want verdriet laat zich niet plannen, niet afvinken, niet managen. Rouw heeft geen agenda.

Misschien is dat wel mijn grootste les sinds Fleure er niet meer is: dat ik het ritme van mijn hart mag volgen, hoe onhandig of ongemakkelijk dat soms ook voelt. Dat ik mag stoppen als mijn lijf stopt. Dat ik papa blijf, ook al past dat nergens in een schema. Want het enige wat rouw mij keer op keer laat zien, is dit: liefde heeft ook geen agenda.

Ben je nieuw op Brullende Stilte? Dit zijn drie verhalen om mee te beginnen:

1. Onzichtbaar Vaderschap
2. Stilzwijgend Spreekverbod
3. Herkenbaar Verdriet

Abonneer gratis om mijn nieuwe verhalen direct in je mailbox te krijgen.

Subscribe now

Vandaag zijn we vertrokken vanuit Graskop. Onze volgende stop is het Ngalali Retreat, waar we twee game drives gaan doen in de hoop de big five van dichtbij te kunnen spotten. Omdat we vroeg moesten uitchecken, besluiten we om vandaag al via de Orpen Gate het Krugerpark in te rijden. Vervolgens rijden we via Satara, Olifants en Letaba Rest Camp bij de Phalaborwa Gate het park weer uit.

We zijn erg enthousiast om dieren te spotten en misschien wel iets te enthousiast. We rijden namelijk voorbij aan de winkel waar ze kaarten van het park verkopen, evenals een boekje met een checklist van alle dieren die je kan spotten. Juist dat had de safari een leuk speelelement kunnen geven. Pas bij het Satara Rest Camp kopen we alsnog de kaart en het boekje, niet wetende dat we al die tijd precies de hierboven genoemde route moesten volgen. Op gevoel reden we dus goed. In de telefoon noteren we alvast welke dieren we onderweg zien:

· Olifant, Giraffe, Impala, Zebra, Buffel, Gnoe? en Pumba van de Lion King.

Maar de allermooiste omschrijving: “een soort Eland, bruin met witte strepen, iets langere nek, een bobbel op zijn rug, zit ergens tussen een impala en een kameel in. Weten jullie welk dier dat is? Na aanschaf van het boekje blijkt het een Koedoe te zijn, kan je maar weten.

Uiteindelijk spotten we ook nog een groep van wel 100 buffels, waardoor we zeker weten dat de eerdergenoemde buffel daadwerkelijk een wildebeest was.

Tijdens de hele safari staat het eerste knuffeltje van Fleure op het dashboard: een leeuwtje, genaamd Lyo. Helaas hebben we vandaag geen echte Leeuw(in) gespot, dus we hopen die morgenochtend tijdens de game drive in het Ngalali Private Reserve tegen te komen.

’s Avonds, tijdens het diner lijken de voortekenen in ieder geval goed. Zodra het donker wordt begint de hond van het retreat ineens te blaffen en kruipt onder de tafel. De eigenaresse vertelt dat hij dat altijd doet als er Leeuwen in de buurt zijn. Terwijl we aan het dessert beginnen zien we ineens een Hyena aan het kamp voorbijlopen. Even later horen we in de verte een Olifant trompetteren, alsof hij in nood is. Wat er precies gebeurt zien we niet, maar we vinden het al een hele beleving om zo dicht op de natuur te zitten.

Als we na de meest intense onweersbui die we ooit hebben gezien gaan slapen, zijn we benieuwd of de eigenaresse morgen haar gelijk krijgt over de Leeuwen. De wekker staat alweer om 05.00 uur om dat uit te gaan vinden...

Dag 7: Ochtend Game Drive Ngalali

Vanochtend ging de wekker al om 05.00 uur, omdat we om 5.30 vertrokken voor een game drive. Onze gids vertelde dat je een 50/50 kans hebt om dieren te spotten. Nog geen vijftien minuten later spotten we echter al een groep Leeuwen. De eigenaresse van Ngalali had dus gelijk: haar hond had het gisteravond al gemerkt of geroken dat er Leeuwen in de buurt van ons retreat waren.

Het blijkt uiteindelijk zelfs een groep van twaalf Leeuwen te zijn. Elly, onze Zuid-Afrikaanse gids, stopt wel erg dichtbij deze prachtige beesten. Angstig aangelegd is hij in ieder geval niet, want naar mijn inschatting staan we op hooguit twee à drie meter afstand stil. Bij aanvang van de game drive hebben we de instructies gekregen om onze armen nooit buiten de wagen te steken en langzaam te bewegen zodra we bij (roof)dieren in de buurt kwamen. Aanwijzingen waar we ons op dit moment maar al te graag aan houden.

De leeuwen zelf lijken daarentegen erg ontspannen en onze aanwezigheid geen probleem te vinden. Voorzichtig pakken we onze telefoons erbij om vervolgens ook erg voorzichtig foto's te maken. Het voelt echt gek om, naast het dier dat bovenaan de voedselketen staat, je steeds meer op je gemak te voelen.

We vinden het geen toeval dat we de Leeuwen als eerste spotten en willen graag geloven dat Fleure hier een handje in heeft geholpen, als bedankje voor haar knuffeltje Lyo die met ons meereist.

Tijdens de rest van de game drive merken we dat ook de andere kant van de 50/50 kans om dieren te spotten klopt. We zien nog wel dieren, maar vooral degene die minder moeilijk te spotten zijn. De Giraffe en Olifant staan namelijk niet bekend om hun vermogen zich gemakkelijk te verstoppen. Bij de rivier, waar normaal gesproken krokodillen en nijlpaarden te vinden zijn, hebben we geen succes.

Op de weg terug zien we tot onze verassing opnieuw dezelfde groep leeuwen. Dit keer terwijl ze zich langzaam met de zon meebewegen, richting schaduwrijke plekken. We hadden er een Leeuwenhart voor nodig om zoiets indrukwekkends van zo dichtbij te mogen meemaken.

Subscribe now

Het pad vanaf het restaurant IJgenwijs is stil vandaag. Zo stil dat ik alleen ben met mijn gedachten. En die laat ik de vrije loop. Ze slingeren alle kanten op. Het resultaat: ik huil. Veel. En dat is oké. Het lucht op.

Tien maanden na Fleure haar dood lijken mijn tranen pas echt op gang te komen. Het is alsof het verdriet zich nu pas veilig genoeg voelt om echt gezien te worden. En het is niet hetzelfde verdriet als in het begin.

De eerste drie maanden waren puur overleven. Daarna kwam een periode waarin ik iets meer ruimte kreeg om stil te staan. En nu voel ik weer iets anders. Iets diepers. Iets dat zich van binnenuit aandient.

Oer emoties

In Zuid-Afrika, toen het overleven was zat er nog zoveel woede voor mijn verdriet. Niet de gewone frustratie, maar iets oers. Een rauwe kracht die geen woorden kent. Alsof mijn lijf moest brullen omdat het niet eerst kon huilen. Alsof mijn zenuwstelsel alleen nog wist hoe het moest vechten. Ik stond op de rand van een berg en schreeuwde richting het dal. Mijn echo kwam terug, ik schrok ervan hoe luid. En pas daarna kwamen de tranen. Het was een cyclus die zich steeds herhaalde. Ik bleef hangen in dat schreeuwen. Alsof ik nog niet bij het werkelijke gemis kon komen.

Toch was het telkens de natuur die me dichter bij mezelf bracht. Bij dat wat ik nog niet kon aanraken. De natuur was mijn bondgenoot. In Zuid-Afrika, Op de Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug, in de Donkere Duinen, het Drentse Wold, in Schellinkhout en weer hier, in Schoorl. Steeds opnieuw voelde ik dat wandelen door het landschap iets in me losmaakte.

Hartenpijn

En toen die eerste oer emoties langzaam naar de achtergrond verdwenen, wilde ik zó graag af van die constante pijn in mijn middenrif die was ontstaan. Hartenpijn, noemen ze dat. En dat is het ook. Het voelt als een steek. Alsof je lijf fluistert: tot hier, en niet verder. Alsof je verdriet moet inhouden om niet uit elkaar te vallen. Ik vocht ertegen. Elke dag opnieuw. Mijn ademhaling was oppervlakkig. Dieper ademen deed letterlijk pijn. Telkens als ik probeerde door te ademen, protesteerde mijn middenrif. Mijn lijf hield me tegen. Niet bewust, maar instinctief. Ik snap nu pas: mijn lichaam beschermde me. Het hield het diepste verdriet nog even buiten. Want daar was ik nog niet klaar voor.

En als ik dan wél moest huilen, liet mijn lijf spanning los door te boeren, trillen, gapen, schudden. Maar ik liet het toe. Ongeneerd. Want ik wist dat mijn lijf iets kwijt moest. Dan maar schijt aan wat mensen denken.

Diep Gemis

Zoals laatst dus. In de Schoorlse duinen. Ik, een volwassen man, zonnebril op, snikkend met een leeuwenknuffeltje in mijn hand. En daar zaten ze ineens twee mensen op een bankje. Ze keken me na. Vol verbazing. En dat voelde ik, ook al keek ik hen niet aan. Maar ik was ook ergens anders. Diep in mijn verdriet. Verdwaald in mijn eigen wereld. Zo diep had ik de pijn namelijk nog niet eerder gevoeld.

Soms dacht ik dat de bloemen in Schoorl beter groeien door mijn hoeveelheid aan tranen. Alsof het landschap heeft gevoeld wat ik moest loslaten.

Maar die grootste omslag van hartenpijn naar diep gemis kwam niet eens door de natuur, maar eerder op de behandeltafel. Tijdens mijn tweede sessie bij de cranio sacraal therapeut. Een zachte, alternatieve therapie, die via subtiele aanraking het zelf herstellend vermogen van je lichaam stimuleert. Bijzonder, ongrijpbaar, maar precies wat ik nodig had.

Op een bepaald moment vroeg de therapeut me: “Kun je Fleure ook in je hart zien?” En die vraag kwam precies op het juiste moment. Ik zag Fleure meteen voor me. Mijn favoriete foto. Alsof ze daar net zo lag, in mijn hart. En de tranen kwamen.

Maar niet alleen de tranen. Er kwam ook een heftig stekende pijn, dwars door mijn hart, die doorstraalde naar mijn linker arm en pink. Mijn hele linkerarm tintelde. Vervolgens wilden mijn benen strekken, schoppen en zich afzetten. Mijn hand trilde nog steeds. Mijn lijf of eigenlijk mijn zenuwstelsel begon zich te ontladen. Er kwam zóveel energie vrij. Ik dacht: “Wat is dit?” Maar ergens wist ik het ook. Mijn lichaam liet iets los wat al maanden vastzat. Iets wat niet in woorden kon bestaan.

Na de sessie fietste ik doodop naar huis. Thuis viel ik in slaap, knuffelend met de Samvoorjou, onze okergele knuffel in Fleure haar geboortegewicht. En toen ik wakker werd, voelde ik het al: mijn middenrif was zachter. Mijn adem ging dieper. Niet oneindig diep, maar er was ruimte. En daarna kwamen wederom de tranen. De echte. Dieper dan ooit.

Mensen verwachten vaak dat de tranen na tien maanden wel een keer op moeten zijn. Maar ik heb het tegenovergestelde ervaren. Misschien werkt het advies van mijn vriendin om goed gehydrateerd te blijven ook wel té goed. Maar eerlijk: het voelt alsof mijn zenuwstelsel me nu pas toelaat tot wat er werkelijk speelt. Het echte gemis en daarmee het rauwe verdriet binnenlaten.

Dus alsjeblieft, verwacht niet van mensen in rouw dat ze na tien maanden, een jaar, twee jaar of meer wel weer ‘oké’ zijn. Ik weet zelf niet eens hoe mijn verdriet zich nog gaat ontwikkelen, nu ik er al meerdere facetten van heb leren kennen. Ik weet alleen: het verandert. En het verdiept zich.

De boosheid is er trouwens nog steeds. Niet meer als oerschreeuw, maar als grom. Minder rauw, maar niet verdwenen. Het zit er nog. En soms komt het weer omhoog, uit het niets. Als een dier dat ineens wakker wordt.

Vriend en Vijand

Wat me hierin blijft verbazen, is hoe de natuur werkt. Lichamelijk en als plek van troost. Als stille getuige van al die lagen die in mij bewegen. Hoe mijn adem stokt. Hoe mijn hart zich opent. Hoe mijn lijf langzaam meer ruimte geeft aan de rouw. Maar de natuur is niet alleen mijn vriend. Ze is ook mijn vijand. Want het was de natuur die ervoor zorgde dat Fleure niet zelfstandig kon ademhalen. En zo is de natuur geworden tot beide. De natuur heeft me deze strijd genaamd rouw ingetrokken. Ze is adembenemend, in al haar schoonheid en wreedheid.

Benieuwd hoe de hartenpijn waarover ik schrijf is ontstaan? Je leest het in mijn blog:

Rouw heeft geen agenda

Subscribe now

Dag 5: God’s Window & Rainforest: bloemenzaadjes zaaien voor Fleure.
In de middag waagden we een nieuwe poging om naar God’s Window te rijden. Eenmaal aangekomen stonden we voor het eerst in de rij bij een paypoint. Blijkbaar was iedereen optimistisch dat de mist nu wel verdwenen was. En gelukkig was dat ook het geval. We liepen naar het eerste viewpoint. Marit was niet onder de indruk en vond dat we zo’n uitzicht ook wel in Duitsland konden vinden (zie foto). Toen we weer door wilden lopen, zagen we de pijl die wees naar het viewpoint waar we net vandaan kwamen. Er stond God’s Window op. Misschien hadden wij een pessimistische dag, maar voor de bloemen van Fleure vonden wij deze plek toch niet goed genoeg. We liepen verder de berg op richting het uitzichtpunt genaamd Rainforest. Misschien dat daar een mooi plekje was. We merkten wel dat het zaterdag was, want er waren vandaag veel Zuid-Afrikanen die dit viewpoint bezochten. Door de drukte voelde het alsof we hier niet een mooi moment konden pakken om de bloemzaadjes te zaaien. En ook hier zagen we niet echt een mooi plekje. We liepen maar weer terug. Op het moment dat we weer langs God’s Window liepen, zei een Zuid-Afrikaanse man lachend tegen ons: “This is not God’s Window, this is the view from his bathroom.” Het sterkte ons in ons besluit. Ik dacht ineens terug aan de regenboog die we zagen bij de Lisbon Falls. We stemden in dat het daar moest gebeuren. Eenmaal aangekomen bij de Lisbon Falls besloten we de bloemzaadjes bovenop de waterval te zaaien. We hopen op die manier via de foto’s van andere toeristen te kunnen zien of er ooit ineens een grote kamilleplant bovenop de Lisbon Falls staat. Deze plant staat symbool voor rust, veerkracht en troost. En dat zijn dingen die we op dit moment wel kunnen gebruiken.

Leave a comment

Juist daarom zijn lotgenoten zo belangrijk.
Ouders die weten wat je voelt, zonder dat je alles hoeft uit te leggen.
Die, als je wél vertelt, precies snappen hoe het echt voelt.
Ook al is geen situatie hetzelfde. Geen verlies is gelijk.
Zelfs hetzelfde verdriet kan in een ander hart heel anders aanvoelen.
En toch is er zoiets als herkenbaar verdriet.

Wat is het een opluchting om te horen dat je niet alleen bent.
Tegelijkertijd gun je niemand dit verdriet.
Je gunt het jezelf nog wel het minste.
Tegen lotgenoten zeggen we niet voor niets dat we elkaar liever onder andere omstandigheden hadden leren kennen.

Want eigenlijk wil je er niet bij horen.
Maar nu het zo is, toch ook weer wel.
Ook dat gevoel is herkenbaar.
Het liefst herken ik mezelf niet in jouw verdriet.
Het is al moeilijk genoeg om mezelf te herkennen in mijn eigen verdriet.

Wat doet dit allemaal wel niet met me?
Wie ben ik eigenlijk geworden, vraag ik me hardop af?
Ben ik nog wel gezellig gezelschap, nu ik mezelf zo ongezellig vind?
Wie het meemaakt, weet: ook dat gevoel hoort erbij.

Om die herkenning ben ik gaan schrijven.
Om mijn verdriet te delen zodat ik er zelf troost uit kan halen en anderen ook.
Om verbinding te zoeken, om het gevoel te doorbreken dat je er alleen voor staat.

De tussenstand van wat Brullende Stilte tot nu toe brengt en wat er echt toe doet, is eigenlijk heel simpel: Te beginnen met alle liefdevolle reacties en het feit dat Fleure wordt vereeuwigd in Rouw Magazine. Maar bovenal sprak ik afgelopen week mijn allerbeste jeugdvriend, met wie ik sinds groep 8 geen contact meer had. En er staat een kop koffie op de planning met een oude vriend van de havo, die ik ook al jaren niet meer heb gezien. Juist als we over en weer berichten sturen of appen, besef ik waarom ik dit echt doe.

Herkenbaar verdriet delen. Als mannen onder elkaar. Maar het is ook van ieder ons eigen verdriet. We zoeken herkenning, het gevoel dat onze emoties ertoe doen. Dat ze er mogen zijn. Het besef dat ook andere mannen mogen voelen, en dat dat oké is. Het voelt veilig. Je weet: deze papa's kijken niet raar op als ik iets vertel met tranen in mijn ogen.

Hier is geen plek voor ego. We hoeven niet de aap op de rots te zijn die alles alleen denkt te moeten dragen. We zoeken juist naar een beetje mannenliefde. Een stevige knuffel van een andere kerel niet voor de vorm, maar omdat hij echt voelt: ik sta naast je. Een klop op je schouder die zegt: je hoeft het niet alleen te doen, broer.
Een soort Brothers in Arms, een verbroedering dat je niet kiest, maar dat vanzelf ontstaat als je samen hetzelfde soort pijn hebt gevoeld.

Een plek waar we mogen praten over wat ons verscheurt, zonder dat iemand meteen met oplossingen komt aanzetten. Waar we mogen vloeken en stilvallen, lachen en janken. Waar we soms ook gewoon luchtig kunnen praten over hoe we omgaan met onze vriendinnen in dit verdriet. Hoe het is om er samen doorheen te moeten, en hoe je je staande probeert te houden. Een veilige plek waar we elkaar eraan herinneren dat je geen minder man bent als je breekt. Dat juist daarin je kracht zit.

Want uiteindelijk is dat wat we allemaal zoeken:
Niet alleen herkenning, maar ook toestemming.
Om kwetsbaar te zijn. Om hardop te zeggen dat het pijn doet.
Om te voelen wat we voelen en dat dat genoeg is.
Zodat we weer even weten: we staan er niet alleen voor.
En dat is misschien wel het mooiste wat herkenbaar verdriet kan brengen.

Leave a comment

Dag 3: Lisbon Falls: een regenboog als teken van Fleure.
Met 94 meter de hoogste waterval op de Panorama Route. We zagen kortstondig een regenboog in de waterval verschijnen toen een zeldzame en verdwaalde zonnestraal door de wolken scheen (rechtsonder op de foto). We moesten beiden denken aan onze lieve Fleure. Ze is bij ons. Direct het hoogtepunt van deze dag.

Dag 4: Three Rondavels: De eerste brul van het gemis.
Vandaag stond in het teken van twee tegenstrijdigheden. Qua natuur kunnen we zeggen dat het uitzichtpunt bij de Three Rondavels meedoet voor de eerste plek van de mooiste uitzichten die we ooit hebben gezien. Het was echt adembenemend. Toch voelt het gek op 29 november, het moment dat jij, lieve Fleure, twee maanden oud had moeten zijn. We kunnen er veel minder van genieten dan anders. Deze dag kent niet enkel een hoogtepunt, maar ook een dieptepunt. De zon en het uitzicht kunnen namelijk niet verbloemen dat er tranen vloeien achter onze zonnebril. We kunnen niet alles rooskleurig zien en de roze bril waar we door keken, lijken we thuis te hebben gelaten. Wat is een mooi uitzicht waard in het leven, als het leven zijn mooiste licht heeft verloren? We waren van plan om vandaag zaadjes van bloemen te zaaien, maar we waren ze vergeten mee te nemen. Ik baalde ervan, maar we proberen het maar positief te bekijken. Deze dag voelde als het perfecte moment, maar morgen willen we nog naar God’s Window. Misschien was het voorbestemd dat we ze op die plek zaaien. Kijk je morgen mee, lieve Fleure? Papa en mama missen je, lieverd.

Dag 4: Leopard Trail: de bloem achter ons oor.
We hebben vandaag ook nog een hike van vier uren gemaakt: de zogenaamde Leopard Trail. Onderweg komen we mooie rode bloemen tegen. We steken er allebei één achter ons oor. Het is nog een uitdaging om de kaart goed te lezen, terwijl die er op voorhand zo eenvoudig uitzag. Eerst de gele Paw Prints volgen, dan de blauwe Guinea Fowls en tenslotte de rode voetstappen van de Tufa Trail. Ik denk dat we ergens een verkeerde afslag nemen, omdat de kaart gewoon niet klopt dat kan niet anders. Avontuurlijk wordt het daardoor wel, want we nemen een deel van de Loerie Trail mee. Dit betekent dat we letterlijk de rivier moeten oversteken, meerdere malen zelfs. Er komt hier en daar heel wat klim- en klauterwerk aan te pas, maar we redden het. Een high-five na afloop is wel op zijn plaats!

Leave a comment

Vaak wordt gedacht dat rouw bestaat uit fases die elkaar netjes opvolgen. Alsof het een reis is van A naar B. Alsof je de Lonely Planet, of tegenwoordig Reisjunk, erbij pakt en precies weet waar je naartoe moet gaan. Maar rouw is geen route die je kunt uitstippelen. Het is niet voor niets dat we rouw zo vaak een achtbaan noemen: het slingert je terug, werpt je vooruit, laat je soms even zweven en smijt je dan weer genadeloos in een vrije val.

Eerst dacht ik: misschien kan ik onze verhalen in een logische structuur gieten. Van Opgesloten Leeuw, naar Tekens van Fleure, naar Leeuwenhart in Beweging, naar De Brul van het Gemis, naar Verweven met Fleure.

Maar nu geloof ik dat het juist krachtiger is om dat niet te doen. Om te laten zien hoe rouw zich elke dag anders voordoet. Daarom deel ik onze reis zoals we hem echt hebben beleefd: in de volgorde waarin we alles voelden.

Bij elk verhaal kan je zelf aanvoelen welke van deze vijf rouwlagen er met name in doorklinkt, zodat je de gelaagdheid ervaart, ook al lopen ze dwars door elkaar heen. Want soms schuilen er zelfs meerdere lagen in één verhaal. Hieronder licht ik ze kort toe:

🦁 1. Opgesloten Leeuw

Hier zijn we niet volledig in contact met onze emoties. De stilte is nog een kooi. We zitten in de auto, de wereld raast voorbij en wij zijn de opgesloten leeuw. Vooral tijdens de safari’s. Veel verhalen uit deze laag zal je overigens niet vinden op Brullende Stilte. Het zijn verhalen die niet direct over rouw gaan, maar vooral over Zuid-Afrika en alles wat we die dag hebben gezien en gedaan. Het was afleiding zoeken, zonder ons verdriet echt aan te kijken. Want ook dat hoort erbij: de stilte vullen zodat je niet hoeft te voelen. Terwijl ik nu weet dat juist daardoor de onvermijdelijke brul steeds sterker werd.

🌈 2. Tekens van Fleure

Er komt een kantelpunt op de dag dat we een regenboog zien ontstaan in de Lisbon Falls. De zon schijnt deze dag helemaal niet, maar toch zien we ineens een regenboog in een waterval. Fleure reist met ons mee, we weten het zeker. We zien haar in regenbogen, de 12 leeuwen, in vlinders, een zonnestraal op ons gezicht en zelfs een windvlaag. Alles krijgt een andere betekenis. We zoeken Fleure ineens overal om ons heen, en vooral in de symboliek die de natuur te bieden heeft.

👣 3. Leeuwenhart in Beweging

Na de safari’s is onze hoofdactiviteit wandelen. Niet alleen letterlijk, maar ook innerlijk.
Het is geen vluchten meer, maar de rouw toelaten in beweging. De liefde gaat steeds meer stromen en daarmee ook de rouw. Gesprekken komen op gang, emoties worden toegelaten en vinden uiteindelijk hun uitweg. Het is de kracht van kwetsbaarheid die groeit, stap voor stap.

💥 4. De Brul van het Gemis

Het verdriet breekt soms binnen. Hier ligt de rauwheid van rouw. De eerste feestdagen zonder Fleure, jaloezie op andere gezinnen, onverwachte triggers. Een brul, maar ook een traan. Een onverwachte klap in het gezicht. En die komt extreem hard binnen.

🦋 5. Verweven met Fleure

Het verlies en de emoties zijn even geen vijand meer, maar een deel van ons. Fleure reist mee. Ze is niet ver weg. Ze zit altijd al in onze rugzak, haar as en Lyo zijn bij ons. We dragen haar in ons hart en onze liefde, in de zachtheid. We verweven Fleure in alles wat we zijn. We zaaien op meerdere plekken bloemenzaadjes, lieten een schilderij maken dat nu thuis aan onze muur hangt, en het idee van Brullende Stilte krijgt steeds meer vorm en ruimte om echt te mogen bestaan.

Lees onze reisverhalen vooral niet als afgeronde hoofdstukken, want nog steeds lopen al deze lagen dagelijks door elkaar. Misschien herken je wel jouw eigen stilte, jouw eigen brul, jouw eigen tekens. Misschien vind je ook jouw eigen Leeuwenhart.

Je bent welkom om mee te lezen en te ontdekken waar brullende stilte begon.

Leave a comment

Subscribe now

Een vluchtig “hallo”,
een afgewende blik.
Hopend dat er geen gesprek op gang komt.
Want dat zou ongemakkelijk zijn.

Je zal maar naast iemand wonen die zijn kind heeft verloren.
Of er collega van zijn.
Dan heb je het echt niet getroffen, toch?

Maar weet je…
Als we niet meer durven spreken over wie we missen,
verliezen we diegene twee keer.
De eerste keer aan de dood.
De tweede keer aan de stilte.

Want na het sterven komt het zwijgen.
Of moet ik zeggen het doodzwijgen.

En wie denkt er eigenlijk over na dat rouwenden niet alleen hun kind verliezen,
maar ook hun plek in het leven van anderen?

Relaties veranderen. Familie, vrienden, collega’s, buren ze schuiven op, zwijgen soms, trekken zich terug. Maar juist op het moment dat liefde, nabijheid en een luisterend oor het hardst nodig zijn, komt vaak de leegte.

Je zou kunnen zeggen dat rouwenden
een stilzwijgend spreekverbod krijgen opgelegd. Niet uitgesproken, maar heel erg voelbaar. En die werkt twee kanten op.

Wat men denkt dat goed is,
en wat werkelijk helpt,
ligt vaak mijlenver uit elkaar.

Begrijp me goed.
Ik weet dat het ongemakkelijk is om over verlies te praten.
Dat het kwetsbaar voelt.
Dat je bang bent iets verkeerds te zeggen.
Maar is zwijgen dan de oplossing?

Ontnemen we mensen van wie een kind is overleden ook hun stem?
Ze hebben al het ondenkbare verloren.
Moeten ze daarbovenop ook nog hun woorden verliezen? De ruimte om te spreken? De vrijheid om te voelen, zonder die ijzige stilte zodra hun kind wel ter sprake komt?
Want wie geen ruimte voelt om te spreken, leert ook zelf te zwijgen.

Terwijl erover praten juist is hoe ze liefhebben wat er niet meer is.

En ik weet het dondersgoed.
Rouwenden horen ongefilterd.
Ze voelen alles. Hun zenuwen liggen bloot.
Hun hart klopt op de buitenkant van hun borst.
En juist daarom mogen we die kwetsbaarheid niet uit de weg gaan.
Niet met stilte.
Niet met afstand.

Dit gaat niet eens alleen over rouw.
Dit gaat over hoe wij als samenleving omgaan met pijn,
met kwetsbaarheid, met alles wat niet perfect of oplosbaar is.

Dit is een maatschappelijk probleem.
Een collectieve verlegenheid
die vaak leidt tot een diepe eenzaamheid.
We zijn verleerd om bij verdriet te blijven zitten.
Om stil te zijn zonder te zwijgen.
Om te luisteren zonder te willen fixen.

Ik vind dat het tijd is om die stilte te doorbreken.
Voor iedereen die een geliefde moet missen.
Voor ieder kind dat niet meer genoemd wordt.
Voor elke ouder die overleeft.
Voor elk gesprek dat niet gevoerd werd.

Want stilte mag niet voelen als een oordeel.
En rouw geen reden zijn tot afstand.
We mogen leren om weer nabij te zijn.

Met woorden, met aandacht, met aanwezigheid en liefde.

Gelukkig zijn er ook familie, vrienden, buren of collega’s die juist dichterbij schuiven.
Soms ontstaan onverwachte verbindingen, verdiepen oude banden zich,
of komen er nieuwe mensen op je pad die blijven ook als het stilvalt.

Er is geen goed of fout, Alleen de moed om te blijven noemen wie we missen.
De moed om elkaar vast te houden als woorden tekortschieten,
Om niet weg te kijken, maar naast elkaar te blijven staan,
Te blijven spreken, luisteren en liefhebben,
Zodat niemand twee keer hoeft te verliezen.
Zodat niemand een stilzwijgend spreekverbod krijgt opgelegd.
Zeker niet wanneer de stilte het hardste brult om gezien te worden.

Subscribe now

Toen Fleure overleed, voelde ik al heel snel de wens om op een lange en verre reis te gaan. Ik wilde de tijd nemen om het verdriet en alle emoties een plek te kunnen geven. De tijd hebben om samen de rouw aan te gaan en er voor elkaar te kunnen zijn. Niet zomaar verdergaan. Kerst vieren in Nederland leek me niks, en de wintermaanden leken me een deprimerend vooruitzicht. Ik zei liever verdrietig te zijn in de zon dan in de regen en de kou.

Jij stond er anders in. De heftigheid van alle emoties maakte je bang om te vliegen. Wat als we schreeuwen en huilen in het vliegtuig? Lichamelijk was je nog aan het herstellen en de hormonen gierden nog door jouw lijf. De leegte was zo intens aanwezig. Je zat in een overlevingsmodus en ik zat in een regelmodus. De afleiding van een reis naar Zuid-Afrika uitstippelen gaf mij hoop en perspectief, tussen al het verdriet.

Ik probeerde telkens weer mijn enthousiasme voor een reis op je over te brengen. Alles wat ik je vooraf vroeg, was om het een kans te geven. We spraken af dat we altijd een enkeltje terug konden boeken als het echt niet zou bevallen. Dat was jouw vereiste om deze reis met mij aan te gaan. Ik vind het nog altijd ontzettend stoer en dapper dat je het aandurfde. Want tot in het vliegtuig en ik denk zelfs de eerste twee weken in Zuid-Afrika was mijn enthousiasme op je overbrengen nog niet echt gelukt.

Ook al begon het idee wel te leven dat Fleure zou willen dat we door zouden gaan met leven. Zoals we zelf ook zouden willen dat onze ouders dat doen, mocht ons iets overkomen. Fleure zou willen dat we weer het geluk terugvinden. Met Fleure haar dood stierf in ons misschien een stukje jeugdige onbezorgdheid, maar we laten het niet ons eigen leven afpakken. Dat gevoel werd steeds sterker. Een eerste (bloemen)zaadje was geplant.

Na het Krugerpark vonden we ook meer rust. Daarvoor zaten we toch erg veel in de auto, waarin we ons gevangen voelden. Gevangen met onze emoties. Pas toen we zelf meer de natuur in trokken om te wandelen en Fleure om ons heen gingen zoeken in de vorm van vlinders of een regenboog, voelden we ons vrij. Vrij om de emoties toe te laten.

Er kwamen gesprekken op gang over boosheid, verdriet, jaloezie, angst en uiteindelijk ook over onze hoop en dromen. We leerden elkaars rouw beter begrijpen. Hoe we er voor elkaar kunnen zijn. We gaven zelf ook steeds beter aan wat we van de ander nodig hadden op welk moment. Totdat we het ook steeds beter zelf leerden aanvoelen.

Daarnaast hebben we zoveel mooie herinneringen aan Fleure gemaakt in het land van Lyo de Leeuw. Het voelde alsof ze erbij was, van het begin tot het eind. Lyo is ook altijd in onze rugtas met ons op pad gegaan, en zo ook een deel van de as van onze kleine leeuwin. Het voelt voor mij daarom als een geschenk dat we deze reis met zijn drietjes hebben mogen maken.

Wat ben ik blij niet zomaar verder te zijn gegaan. En wat ben ik blij dat jij dat uiteindelijk ook zo bent gaan voelen, en het enthousiasme voor de reis hebt ervaren. Ik durf te beweren dat we een hechter team zijn dan ooit.

Dus tegen jou, mijn allerliefste mama leeuwin, wil ik zeggen: dankjewel. Dankjewel dat je het aandurfde, dat je zo dapper bent, mijn rots in de branding, mijn schouder om op te huilen, mijn veerkrachtige doorzetter. En ik weet nu: met jou kan ik alles in het leven aan.

Ik hou van je tijger, euh leeuwin.

Leave a comment

Subscribe now

Ik zie dat je er echt veel liefde in hebt gestoken, schat.
Ik vind hem prachtig.
Zullen we hem op de koelkast plakken?
Dan kan ik er elke dag naar kijken.

De wekker gaat. Het is Vaderdag.
Ik ben papa van een baby van acht en een halve maand oud.
Ze kan toch nog helemaal niet praten?
Waarom hoorde ik haar dan zo helder?
En waarom werd ik zo abrupt wakker uit deze droom?

Het besef sijpelt terug. Fleure is er niet.
Dit moment met mijn dochter zal nooit plaatsvinden.

Sinds 29 september 2024 word ik elke dag wakker met één gedachte: Fleure.
Ook vandaag. Ik droomde over een toekomst met haar die nooit zal bestaan.

Toch blijf ik er even in hangen. Ik stel me voor hoe ik opsta, naar haar toe loop, haar voorzichtig uit haar co-sleeper til. Hoe ik haar luier verschoon, haar kleertjes aandoe, en we samen naar beneden lopen.

Ik kriebel haar, geef haar kusjes. We lachen. We spelen.

De realiteit is dat ik blijf liggen. Het is stil. Mijn armen leeg.
Ik hoef geen ontbijt op bed. Dat is alleen maar confronterend.

Ik had vandaag wakker willen worden van haar hapkus op mijn wang.
Van haar blik. Haar lach. En toch zie ik haar voor me, glashelder.
Zelfs al heb ik haar nooit zien lachen.

Vaderschap is liefde

Het is mijn eerste Vaderdag.
Maar hoe ben je vader als je kind er niet meer is?
Hoe blijf je vader, als jouw kind voor de buitenwereld onzichtbaar is?

Mijn vaderschap voelt ongrijpbaar. En toch is het er.
Onuitwisbaar verweven met mijn liefde voor haar.

Maar waar laat ik die liefde?

De liefde die geen uitweg vindt,
vloeit in een traan,
in een paarse bloem,
een witte vlinder,
een regenboog,
een zonnestraal op mijn wang.
In een verhaal.
Een toekomstbeeld. Een droom.

Daar leeft ze voort, in mij verankerd

Een dochter.
Altijd mijn meisje.
Altijd mijn kind.
Altijd haar papa.

Get more from Brullende Stilte in the Substack app

Available for iOS and Android

Get the app